ഭാരതീയ സംസ്കാരത്തിന്റെയും ആത്മീയ പാരമ്പര്യത്തിന്റെയും അനന്തരശ്രേണിയിലുള്ള അമൂല്യമായ സൃഷ്ടിയാണ് രാമായണം (Ramayanam). അതിൽ വെച്ച് ധർമ്മം ഒരു ആശയം മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ഒരു ജീവതശൈലിയായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. വിശുദ്ധ ആചാരങ്ങൾക്കും മൂല്യങ്ങൾക്കും അടിസ്ഥാനം വച്ച് മനുഷ്യജീവിതം എങ്ങനെ നയിക്കാമെന്ന് രാമായണം നമ്മെ കൃത്യമായി പഠിപ്പിക്കുന്നു.
ശ്രീരാമൻ ദൈവത്തിന്റെ അവതാരമായിട്ടാണ് പുരാണങ്ങളിലും ഈതിഹാസങ്ങളിലും പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നത്. എന്നാല്, രാമായണത്തിൽ അദ്ദേഹം മനുഷ്യനായിട്ടാണ് ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നത് — ഒരു ഉദാത്തമായ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ മാതൃകയായി. തന്റെ വ്യക്തിപരമായ ആഗ്രഹങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് പിതാവിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കാൻ വനവാസം സ്വീകരിക്കുകയും, ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമം മുൻനിർത്തി ന്യായവും ധാർമ്മികതയും നിറഞ്ഞ നിലപാടുകൾ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്ത രാമൻ, എല്ലാ കാലത്തും അനുകരണീയനായ ഒരു മഹാമനുഷ്യനാണ്.
രാമായണത്തിലെ മറ്റ് കഥാപാത്രങ്ങൾക്കും അതീവ ഗൗരവമേറിയ സ്ഥാനങ്ങളുണ്ട്. സീതാദേവിയുടെ ആത്മഗൗരവം, ലക്ഷ്മണന്റെ നിസ്വാർത്ഥ സേവനം, ഹനുമാന്റെ ഭക്തി, ഭരതന്റെ സത്യനിഷ്ഠ — ഇതെല്ലാം മനുഷ്യധർമ്മത്തിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഞങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്നത്. ഓരോരുത്തരുടെയും മനസ്സിലും ഈ കഥാപാത്രങ്ങൾ മാർഗദർശികളായി നിലകൊള്ളുന്നു.
രാമായണം ഒരു കഥക്കപ്പുറം പോയാണ് — അത് ഭാരതീയരുടെ മനസ്സിൽ ഒരു ജീവമന്ത്രമായി ജീവിക്കുന്നു. ഓരോ കർമ്മത്തിലും ധർമ്മം പ്രധാനം ആക്കിയാൽ ജീവിതം കൂടുതൽ ഉന്നതമാകും എന്ന ബോധം നമ്മെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഓരോ മലയാളിയുടെയും ജീവിതത്തിൽ രാമായണത്തിൽ നിന്നും ഒരു അംശം ദിനംപ്രതി നടപ്പിലാക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അതാണ് അർത്ഥവത്തായ സ്മരണ.
