കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ, നിബിഡവനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ബാവലിപ്പുഴയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അതിപുരാതനവും നിഗൂഢവുമായ ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ് കൊട്ടിയൂർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം. ‘ദക്ഷിണ കാശി’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ പുണ്യഭൂമി, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ശിവഭക്തരെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു അത്ഭുതമാണ്. ക്ഷേത്രമെന്നാൽ സ്ഥിരമായ ഒരു നിർമ്മിതിയല്ല ഇവിടെ, മറിച്ച് പ്രകൃതി തന്നെ ദേവനായി മാറുന്ന ഒരനുഭവമാണ് കൊട്ടിയൂർ നൽകുന്നത്. കൊട്ടിയൂരിലെ വൈശാഖ മഹോത്സവം ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്, കാരണം അതിന്റെ ആചാരങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും മറ്റെങ്ങുമില്ലാത്ത വിധം അതുല്യമാണ്.
കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം
കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് രണ്ട് ഭാഗങ്ങളുണ്ട്: പുഴയുടെ ഈ കരയിലുള്ള ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂരും മറുകരയിലുള്ള അക്കരെ കൊട്ടിയൂരും. സാധാരണയായി ഭക്തർക്ക് ദർശനം ലഭിക്കുന്നത് ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂരിലാണ്. എന്നാൽ, കൊട്ടിയൂർ വൈശാഖ മഹോത്സവം നടക്കുന്നത് അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിലാണ്. ദക്ഷയാഗം നടന്ന പുണ്യഭൂമിയായാണ് അക്കരെ കൊട്ടിയൂർ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇവിടെ ശിവലിംഗം സ്വയംഭൂവാണ്, അതായത് സ്വയംഭൂതനായിട്ടുള്ളതാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന് സ്ഥിരമായ കെട്ടിടങ്ങളില്ല. താൽക്കാലികമായി പനയോലകൾ കൊണ്ടുള്ള മേൽക്കൂരയും പുഴയിലെ കല്ലുകളുമാണ് ഇവിടുത്തെ ശ്രീകോവിലുകൾ.
ദക്ഷന്റെ യാഗത്തിൽ സതി ദേവി ഹോമകുണ്ഡത്തിൽ ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയും, ദുഃഖിതനായ പരമശിവൻ ദക്ഷനെ വധിക്കുകയും ചെയ്ത സ്ഥലമായാണ് കൊട്ടിയൂർ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ സംഭവത്തെ അനുസ്മരിച്ചുകൊണ്ടാണ് കൊട്ടിയൂർ ഉത്സവം നടക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട്തന്നെ ഉത്സവസമയത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് ഒരു നിശ്ചിത കാലയളവിൽ മാത്രം പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളൂ.
കൊട്ടിയൂർ വൈശാഖ മഹോത്സവം: ആചാരങ്ങളുടെ ഒരു മഹാസാഗരം
ഇടവമാസത്തിലെ ചോതി നക്ഷത്രം മുതൽ മിഥുനമാസത്തിലെ ചിത്തിര നക്ഷത്രം വരെ ഏകദേശം 28 ദിവസത്തോളം നീണ്ടുനിൽക്കുന്നതാണ് കൊട്ടിയൂർ വൈശാഖ മഹോത്സവം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ അക്കരെ കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മാത്രമാണ് പൂജകളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും നടക്കുന്നത്. ലോകത്ത് മറ്റെങ്ങുമില്ലാത്ത തനതായ ആചാരങ്ങളാണ് ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ പ്രത്യേകത.
പ്രധാന ആചാരങ്ങൾ:
-
നീരെഴുന്നള്ളത്ത്: ഉത്സവത്തിന് തുടക്കം കുറിക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് നീരെഴുന്നള്ളത്ത്. ഇത് കൊട്ടിയൂരിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 30 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ പ്രായിക്കരി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. ഇതിലൂടെ ശുദ്ധമായ ജലം കൊട്ടിയൂരിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു.
-
മുതിരേരി വാൾ വരവ്: മുതിരേരി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവരുന്ന വാൾ, ഉത്സവത്തിന്റെ തുടക്കത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ദക്ഷന്റെ ശിരസ്സറുക്കാൻ ഉപയോഗിച്ച വാളിനെ അനുസ്മരിക്കുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
-
അക്കരെക്കൊട്ടിയൂരിലേക്ക് എഴുന്നള്ളത്ത്: ഉഷാറുവരവോടുകൂടി ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂരിൽ നിന്ന് അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിലേക്ക് ദേവന്റെ തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിക്കുന്നതോടെയാണ് ഉത്സവം ആരംഭിക്കുന്നത്.
-
ഇളനീർവെപ്പ്: ദക്ഷയാഗത്തിൽ ദക്ഷനെ വധിച്ചതിലൂടെ ശിവനുണ്ടായ ഉഷ്ണം ശമിപ്പിക്കാൻ ദേവന് ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഇത്. ഭക്തർ കൊണ്ടുവരുന്ന ഇളനീരുകൾ വലിയ കൂമ്പാരങ്ങളാക്കി വെക്കുന്നു.
-
ഇളനീരഭിഷേകം: ഉത്സവത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ദിവസമാണിത്. തലേദിവസം സമർപ്പിച്ച ആയിരക്കണക്കിന് ഇളനീരുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ശിവലിംഗത്തിന് അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇത് ദേവന്റെ രൗദ്രഭാവത്തെ ശാന്തമാക്കുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
-
ശങ്കരാചാര്യ ചാന്താട്ടം: ശങ്കരാചാര്യർ കൊട്ടിയൂരിൽ വന്നതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കാണിത്. വലിയ തടിയിൽ നിർമ്മിച്ച ശിവലിംഗത്തിൽ, വിശേഷപ്പെട്ട ഔഷധക്കൂട്ടുകൾ ചേർത്ത ചന്ദനം (ചാന്ത്) അഭിഷേകം ചെയ്യുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ഇത് ദേവന്റെ ശരീരത്തിലെ മുറിവുകൾക്ക് ഔഷധം പുരട്ടുന്നതിന്റെ പ്രതീകമാണെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
-
ഓടപ്പൂക്കൾ: കൊട്ടിയൂർ ഉത്സവത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന പ്രതീകമാണ് ഓടപ്പൂക്കൾ. ഓട എന്ന മരത്തിന്റെ പൂക്കൾ കൊട്ടിയൂരിലെ ദക്ഷയാഗ ഭൂമിയിൽ ദക്ഷന്റെ താടിക്ക് പകരം ഉപയോഗിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ പൂക്കൾ വീട്ടിൽ വെക്കുന്നത് ഐശ്വര്യദായകമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു.
-
ആലിംഗനപുഷ്പാഞ്ജലി: ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാന ദിവസങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന വഴിപാടാണിത്. ഭക്തർ ശിവലിംഗത്തെ ആലിംഗനം ചെയ്തുകൊണ്ട് പുഷ്പാഞ്ജലി അർപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ദേവനുമായി നേരിട്ടുള്ള ഒരു ആത്മീയ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്.
-
തിരുമുടിഞ്ഞ എഴുന്നള്ളത്ത്: ഉത്സവം സമാപിക്കുമ്പോൾ, അക്കരെ കൊട്ടിയൂരിലെ താൽക്കാലിക ക്ഷേത്രവും നിർമ്മിതികളും പൊളിച്ചുനീക്കി, അടുത്ത വർഷത്തേക്ക് അവിടുത്തെ പ്രകൃതിയെ അതേപടി നിലനിർത്തുന്നു. ദേവനെ ഇക്കരെ കൊട്ടിയൂരിലേക്ക് തിരിച്ച് എഴുന്നള്ളിക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പൂർത്തിയാകുന്നു. ഈ സമയത്ത് ഭക്തർക്ക് ‘ഒരു വറ്റ്’ എന്ന പ്രസാദം നൽകുന്നു, ഇത് അടുത്ത ഉത്സവം വരെ സൂക്ഷിക്കുന്നത് ഐശ്വര്യകരമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
കൊട്ടിയൂർ: ഒരു ആത്മീയ അനുഭവം
കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രം കേവലം ഒരു ആരാധനാലയത്തിനപ്പുറം, പ്രകൃതിയും ആത്മീയതയും ആചാരങ്ങളും ഒന്നിക്കുന്ന ഒരു മഹാതീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ്. മഴ നനഞ്ഞ കാടിന്റെ തണുപ്പും, ബാവലിപ്പുഴയുടെ കളകളാരവവും, ഭക്തരുടെ മന്ത്രോച്ചാരണങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ചേരുമ്പോൾ, കൊട്ടിയൂർ നൽകുന്ന ആത്മീയ അനുഭവം വാക്കുകൾക്കതീതമാണ്. ഇവിടെ എത്തുന്ന ഓരോ ഭക്തനും ദക്ഷിണ കാശിയിലെ ഈ പുണ്യഭൂമിയിൽ നിന്ന് ശിവന്റെ അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും നേടി മടങ്ങുന്നു.
