അയ്യപ്പഭക്തിയുടെ ആത്മീയ ചിഹ്നങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഇരുമുടിക്കെട്ട്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനത്തിന് മുമ്പ് ഭക്തൻ ഏറ്റെടുക്കുന്ന ഈ വിശുദ്ധ കെട്ട്, വെറും യാത്രാസാധനമല്ല; ആത്മസമർപ്പണത്തിന്റെ ദൃശ്യരൂപമാണ്. ഇരുമുടിക്കെട്ട് ചുമലിലേറ്റുന്ന നിമിഷം മുതൽ ഭക്തന്റെ ജീവിതം അയ്യപ്പസ്വാമിക്കായി സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
ഇരുമുടിക്കെട്ടിന് രണ്ട് ഭാഗങ്ങളുണ്ട്—മുൻമുടിയും പിന്ന്മുടിയും. മുൻമുടിയിൽ നെയ്യഭിഷേകത്തിനുള്ള നെയ്യും പൂജാസാമഗ്രികളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇത് ഭക്തന്റെ ശുദ്ധചിത്തത്തെയും ആത്മസമർപ്പണത്തെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. പിന്ന്മുടിയിൽ ഭക്തന്റെ ദൈനംദിന ആവശ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ, ആത്മീയതയും ലൗകികതയും തമ്മിലുള്ള സമതുലിതാവസ്ഥ അയ്യപ്പതത്വം പഠിപ്പിക്കുന്നു.
ഇരുമുടിക്കെട്ട് ഗുരുസ്വാമിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മാത്രമേ കെട്ടാവൂ എന്ന ആചാരം, ഗുരുവിന്റെ പ്രാധാന്യം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഗുരുവിലൂടെ ദൈവത്തെ സമീപിക്കണം എന്ന ആത്മീയ സിദ്ധാന്തമാണ് ഇതിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നത്. ഗുരുസ്വാമിയുടെ മന്ത്രോച്ചാരണത്തോടെ കെട്ടുന്ന ഇരുമുടി, ദൈവികശക്തി ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
ശബരിമലയിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ, ഇരുമുടിക്കെട്ട് തലയിൽ വച്ച് മലകയറുമ്പോൾ ഭക്തൻ തന്റെ അഹങ്കാരവും സ്വാർത്ഥതയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഓരോ ചുവടും വിനയത്തിന്റെയും സഹനത്തിന്റെയും പരീക്ഷണമാണ്. ഇരുമുടിയുടെ ഭാരമല്ല, അതിന്റെ ആത്മീയതയാണ് ഭക്തനെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നത്.
പതിനെട്ടാം പടിയിലൂടെ ഇരുമുടിക്കെട്ടോടെ കയറുന്ന നിമിഷം, ഭക്തന്റെ ആത്മീയ യാത്രയുടെ ഉച്ചസ്ഥിതിയാണ്. ആ നിമിഷം, ഭക്തനും അയ്യപ്പസ്വാമിയും തമ്മിലുള്ള അകലം ഇല്ലാതാകുന്നു. ഇരുമുടിക്കെട്ട് അപ്പോൾ സമർപ്പണത്തിന്റെ പൂർണ്ണതയായി മാറുന്നു.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഇരുമുടിക്കെട്ട് അയ്യപ്പഭക്തിയുടെ ഹൃദയമാണ്. അത് ഭക്തനെ ആത്മനിയന്ത്രണത്തിലേക്കും ധർമ്മത്തിലേക്കും പൂർണ്ണ സമർപ്പണത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന ദിവ്യചിഹ്നമാണ്.
